OPINIE

DOOR WILLEM DIJSSELHOF

Waarom moeten boa's de mislukte bezuinigingen bij de politie opvangen?

Helaas is met de invoering van de Nationale Politie in 2013 onvoldoende aandacht besteed aan de terugtrekking van de politie uit buurten en wijken en het afstoten van taken aan gemeentelijke boa’s. De politie richt zich nu vooral op de opsporing (criminaliteit) en de boa’s krijgen steeds meer taken op het gebied van de openbare ordehandhaving en de aanpak van relatief kleine overtredingen en dan met name op het gebied van de leefbaarheid. Het beleid rond de lokale handhaving en de relatie tussen politie en boa’s, zoals wij dat nu kennen, is nooit gebaseerd op bewuste keuzes, maar is gaandeweg gewoon zo gegroeid.


De boa’s in domein 1 vullen inmiddels in de wijken het gat dat de politie de afgelopen jaren, sinds de vorming van één nationale organisatie, heeft laten vallen. Volgens sommigen dreigt hierdoor een nieuwe gemeentepolitie te ontstaan, iets wat bij de komst van de Nationale Politie overigens alles behalve de bedoeling was. Hiermee wordt de verbondenheid tussen de twee politietaken (leefbaarheidszaken en criminaliteit) losgelaten én is er een nieuwe vorm van versnippering ontstaan. Het bizarre is dat het tegengaan van versnippering nu juist de aanleiding was om de Nationale Politie in te voeren.

Burgemeesters, die hun greep op de politie zijn kwijtgeraakt, hebben met hun eigen boa’s weer een mogelijkheid om in ieder geval de kleine overtredingen en ergernissen in de wijk, zoals overlast, foutparkeren, jeugdoverlast, vervuiling en vernielingen, aan te pakken.

Groene boa’s
Een soortgelijke beweging was al eerder bij de ‘groene’ boa’s te zien. In 1993 is de veldpolitie opgeheven, met als gevolg dat politieambtenaren grotendeels zijn verdwenen uit het buitengebied. Boa’s in domein 2 zien sindsdien steeds meer en zwaardere zaken op hun bord liggen. Stropers, milieucriminelen en andere wetsovertreders krijgen daardoor vaker vrij spel. De verplichte opleidingen kosten boa-werkgevers veel geld. Dat geldt inmiddels zowel voor boa’s in domein 2 als in domein 1. Het aantal ‘groene’ boa’s is daardoor sinds 2011 meer dan gehalveerd. Als doekje voor het bloeden is er na lang aandringen een tegemoetkoming in de opleidingskosten van de (vrijwillige) boa’s bij ‘groene’ privaatrechtelijke werkgevers. Dit zijn bijvoorbeeld wildbeheereenheden, Natuurmonumenten, provinciale landschappen en recreatieschappen.


Verschuiving van taken
De gemeenteraad bepaalt waar de toezichthouders en handhavers in de openbare ruimte zich op moeten richten. Het is de bedoeling dat dit vervolgens onder de regie van de politie wordt uitgevoerd en daar gaat het vaak mis. In veel gemeenten leiden boa’s en politiemensen een gescheiden bestaan, doordat veelal de bereidheid om samen op te trekken ontbreekt. Daar waar samenwerking goed uit de verf komt is deze samenwerking doorgaans uitsluitend gebaseerd op goede persoonlijke contacten en goede wil.


Er is te weinig politiecapaciteit beschikbaar voor de handhaving van verkeersveiligheid. Daarom zouden er ook gemeentelijke boa’s voor ingezet moeten kunnen worden. Ook de VNG vindt het kennelijk de gewoonste zaak van de wereld dat tekort aan inzet bij de politie (om welke redenen dan ook) vertaald wordt naar inzet van boa’s. Al in 2009 bleek dat de vorming van de Nationale Politie gepaard ging met grote problemen op het gebied van financiën, ICT en personeel. De geplande bezuiniging van 230 miljoen euro werd niet gehaald. Dat kwam door verkeerde aannames die ten grondslag lagen aan de vorming.


Door deze tegenvallers en onrealistische opgelegde bezuinigen kwam het politiewerk onder grote druk te staan. De uitkomst van een onontkoombare kerntakendiscussie bij de politie heeft geleid tot het schrappen van taken.

Zo ontstonden de gaten die de politie heeft laten vallen, welke boa’s voor een deel, maar zeker niet allemaal, hebben ingevuld. Het vreemde is wel dat deze verschuiving bijna altijd als vanzelfsprekend werd gezien en ook bijna altijd zonder fatsoenlijke overdracht heeft plaatsgevonden en ALTIJD met een gesloten portemonnee. Het was vanzelfsprekend dat de politie probeerde haar bezuinigingstaak te realiseren en dat dan dus gemeenten haar boa’s daarvoor moesten gaan inzetten. Alsof bij gemeenten boa’s reikhalzend naar nieuwe taken uitkijken en dan eindelijk wat te doen hebben. Of het er makkelijk even bij kunnen doen.


Natuurlijk niet, zo betalen gemeenten een deel van de bezuinigingen van de politie. Dat is natuurlijk niet bezuinigen, dat is de rekening op een andere plek neerleggen. Toch hebben gemeenten dit zonder protest laten gebeuren. Taken zijn overgenomen en aantallen boa’s worden uitgebreid. Sterker, de VNG gaat zelfs nog verder door ook verkeersveiligheid een belangrijke taak van boa’s te willen maken. Over financiering wordt niet gerept.


Kosten
Een vergelijking tussen gemeenten is niet altijd even gemakkelijk te maken omdat er verschillen zijn. De ene gemeente zet dezelfde boa’s in voor het uitschrijven van parkeerboetes als voor het aanpakken van overlast en het handhaven van de Drank- en horecawet. Terwijl andere gemeenten ervoor kiezen om boa’s enkel in te zetten om toezicht te houden en te handhaven in de openbare ruimte en worden niet-boa-gecertificeerde controleurs ingehuurd om naheffingsaanslagen uit te schrijven. Ook de bevoegdheden van de handhavers verschillen per gemeente.¹

In Maastricht is een handhaver het goedkoopst. Daar kost één boa ruim 71.000 euro per jaar. Dat is inclusief overhead, opleiding en uitrusting. Gouda geeft het meeste geld uit voor de gemeentelijke handhavers, bijna 99.000 euro per persoon per jaar. In Groningen kost het aan het werk houden van één handhaver met boa-bevoegdheden rond de 75.000 euro per jaar, in Dordrecht 82.000 euro, in Den Haag 85.000 en in Leeuwarden 91.000 euro.

De kosten voor de opleiding bedragen zo’n 1000 euro per boa per jaar. Voeg daarbij de 650 euro voor de jaarlijkse integrale beroepsvaardigheidstraining (IBT) en de overige kosten en je hebt al snel een aanzienlijk bedrag.


Loonsom
In Nijmegen, Leeuwarden, Dordrecht, Gouda en Groningen is de loonsom van een gemeentelijk handhaver (48.000 tot 58.000 euro) hoger dan die van een surveillant in dienst bij de politie (rond de 47.000 euro). In Eindhoven en Den Haag is een gemeentelijk handhaver weliswaar goedkoper dan een surveillant, maar het verschil is met tweeduizend euro klein.

Wanneer de loonkosten van een politiemedewerker met de rang ‘agent’ worden vergeleken met die van een gemeentelijk handhaver, dan valt de vergelijking nog meer in het voordeel uit van de politie. De loonkosten van een ‘agent’ bedragen gemiddeld 45.000 euro per jaar. Hiermee zijn de loonkosten gelijk met die van een gemeentelijk handhaver in Eindhoven en Den Haag maar vallen de loonkosten van een gemeentelijk handhaver in Groningen, Gouda, Dordrecht, Leeuwarden en Nijmegen 3000 tot 13.000 hoger uit.¹


Kennis
Waarom kiezen we er dan niet voor om een goed opgeleide politieagent in te zetten om de leefbaarheid van onze wijken te handhaven? Dat lijkt mij heel simpel, namelijk omdat boa’s over specifieke vakkennis en ervaring beschikken die politiemensen niet hebben. Boa’s hebben veel meer verstand van beleid en regelgeving van onderwerpen in hun vakgebied, zoals afvalstoffenwetgeving en milieuwetgeving in het algemeen, maar ook over lokale verordeningen. Bovendien hebben handhavers binnen een gemeente ook de mogelijkheid om het bestuursrecht als handhavingsinstrument in te zetten. Ook waar het gaat om dienstverlening en communicatie hebben zij meer mogelijkheden. Een handhaver belast met parkeercontrole heeft verstand van belastingwetgeving en naheffingsaanslagen.

Het is dus een misvatting dat boa’s er uitsluitend zijn om het werk van de politie dat zij laat liggen over te nemen. Wanneer dat wel gebeurt gaat dat ten koste van bestaande en ook zinvolle taken. Daarom is het ook merkwaardig dat veel gemeenten de VNG volgen en de taken en bevoegdheden van boa’s willen uitbreiden zoals bijvoorbeeld de handhaving op verkeersveiligheid, zonder dat daar extra geld van het Rijk voor ter beschikking gesteld wordt. Temeer omdat taken op dit vlak bij de politie zijn wegbezuinigd en de gemeenten de financiering zelf moeten regelen of moeten snijden in bestaande taken. Het lijkt mij bij het toebedelen van taken van primair belang om te bekijken waar een taak het beste uitgevoerd kan worden en logischerwijze bij de organisatie en bijbehorende middelen past.


Pv-vergoeding?
Een punt dat bij kosten telkens terugkomt is de inmiddels afgeschafte pv-vergoeding. Met de vergoedingsregeling voor door boa's uitgeschreven processen-verbaal voor fout parkeren en overlast is destijds bedoeld de gemeentelijke aanpak van overlast met behulp van de bestuurlijke strafbeschikking te stimuleren. Dit doel was volgens de toenmalige minister Opstelten bereikt en daarom is de regeling per 2015 afgeschaft. Het was dus geen middel om de inzet van boa’s te financieren.

Hoe goed bedoeld ook, het was een draak van een systeem. Veel boa-organisaties worstelen, overigens volledig ten onrechte, met het imago van gesubsidieerde stadswachten. Een pv-vergoeding versterkt de misvatting dat boa’s zichzelf terugverdienende bonnenjagende idioten zijn. Een akelige bijwerking van zo’n premie is ook dat als een handhavingsorganisatie haar werk uitstekend doet, goed aan preventie en communicatie doet en met andere geschiktere instrumenten dan bonnen gedrag van overtreders verandert, gestraft wordt met minder inkomsten. Andersom kunnen slecht functionerende organisaties op eenvoudige wijze bergen bonnen scoren en veel vergoeding opstrijken. Dat is toch niet wat je zou willen?

Ik pleit daarom voor een goed doordacht takenpakket voor boa’s, dat past binnen de taakstelling, organisatie en beschikbare middelen (die dan wel op orde moeten zijn). Ten slotte hoort daar ook een degelijke en doordachte financieringsstructuur bij.


Willem Dijsselhof heeft leiding gegeven aan diverse afdelingen handhaving bij gemeenten. Hij werkt tegenwoordig als zelfstandig adviseur op dit gebied. Daarnaast verzorgt hij opleidingen voor boa’s en is hij als auteur verbonden aan de kennisbank VIND Handhaving. Download gratis zijn whitepaper over de juiste feitcode voor het bijplaatsen van afval.

[1] Bron: Op weg naar een nieuwe gemeentepolitie? Onderzoek naar de buitengewoon opsporingsambtenaren versus de inzet van politie in de wijken, 2014.